Chào mừng các bạn đã đến thăm trang thông tin du lịch của Huyện Phong Điền - Tỉnh Thừa Thiên Huế
Di sản nhà rường làng cổ Phước Tích
Ngày cập nhật 10/55/2015
Phước Tích - làng di sản kiến trúc, với “Bảo tàng nhà rường” hiện lưu giữ 30 ngôi nhà rường cổ gần như còn nguyên vẹn (trong đó có nhà thờ họ và 24 nhà ở), phân bố mật tập ở các xóm. 
 
Nhà rường Phước Tích hầu hết được xây dựng vào thế kỷ XIX, phổ biến với kết cấu theo kiểu nhà 3 gian 2 chái, và 1 gian 2 chái (nhà bánh ú), với lối thiết trí chữ Đinh. Trong phân bố không gian, giữa các khuôn viên của ngôi nhà thường không được ngăn cách bằng tường xây, mà chú trọng đến yếu tố “mở” bằng những hàng chè tàu, cây xanh. 
Về cách phân chia nội thất sinh hoạt, nhà trên là nhà chính với gian giữa là gian thờ; gian trên - chái Ðông là nơi ở của ông chủ; gian dưới - chái Tây là nơi ở của bà chủ. Nhà dưới được phân chia thành nhiều gian nhỏ, vừa làm nơi tiếp khách, vừa là nhà ở của những tiểu gia đình, vừa làm phòng ăn, nhà bếp... Những khu vườn có lớp lang, tầng cấp, trong khuôn viên bao bọc của những lũy tre xanh, giậu hóp, càng tăng thêm vẻ tĩnh lặng, khiêm tốn cho các ngôi nhà rường Phước Tích. 
Nhà rường Phước Tích từ nội thất trang trí, các loại đồ gỗ gia dụng: hoành phi, câu đối, rương hòm, trường kỷ đến những mảng chạm trổ trên các vì kèo, xuyên, trến, đầu cù,… đều rất tinh xảo, được khéo tạo bởi bàn tay tài hoa của các nghệ nhân mộc đến từ làng nghề Mỹ Xuyên cận cư. 
Hệ hoa văn ở đây chủ yếu là các loại dây lá, hoa trái, hình tượng con vật, ngòi bút, cuốn vở, chữ cách điệu… thể hiện chủ nhân đó là các vị quan văn, hoặc là những người có tâm hồn lãng mạn, yêu thích văn chương… 
Những ngôi nhà rường tiêu biểu: nhà ông Hồ Văn Tế, tọa lạc trong khuôn viên gần 762 m2, có kích thước chừng 14m x 8m (khởi dựng từ năm 1880, được trùng tu lại vào năm 1982, 1993); nhà bà Trương Thị Thú với diện tích 815m2, kích thước: 14,2m x 8,5m (xây dựng dưới thời vua Minh Mạng 1820 - 1840, trùng tu vào năm 1976, 1990); nhà bà Hồ Thị Thanh Nga, diện tích 680m2 (được dựng lại từ mô hình của một ngôi nhà mua ở nơi khác); nhà ông Lê Trọng Phú (kích thước 12,2m x 7,5m, trong khuôn viên rộng 780m2); nhà bà Lương Thanh Thị Hén, theo kết cấu nhà 1 gian 2 chái trên diện tích là 520m2.

 

DANH SÁCH VÀ PHÂN BỐ NHÀ RƯỜNG Ở LÀNG CỔ PHƯỚC TÍCH
Thống kê trên sơ đồ mặt bằng tổng thể làng Phước Tích, thì nhà rường chiếm gần 1/2 (30/64) tổng số các công trình kiến trúc trong quần thể chung[1]. Sự quy tụ ở đây không hẳn là ngẫu nhiên. Chính sản phẩm gốm một thời chiếm lĩnh hầu hết thị phần ở các chợ trên đất Huế và trải rộng khắp cả miền Trung, đã mang lại cho người dân nguồn thu nhập đáng kể. Nguồn tích lũy đó đã giúp họ có điều kiện cải thiện nhu cầu sinh hoạt. Những ngôi nhà rường lần lượt được dựng lên, phần nào khẳng định sự sung túc về đời sống vật chất của dân làng Phước Tích. Bên cạnh đó, bởi nhiều yếu tố khách quan nên người dân ở đây có điều kiện thuận tiện cho việc xây cất những ngôi nhà gỗ khang trang. Ngoài việc sản xuất gốm, Phước Tích còn là nơi cung cấp các loại gạch, ngói làm nhà. Do vậy, giá cả mua bán đối với người trong làng tất có sự ưu đãi; hơn thế, một số gia đình có người trực tiếp làm gốm tại các lò, có thể mua nợ, và trừ dần vào tiền công trong một thời gian dài sau đó.
 
Cùng với lợi thế về nguồn vật liệu tại chỗ, Phước Tích trong quy hoạch phân bố, còn nằm cận cư với làng Mỹ Xuyên - ngôi làng nổi tiếng với nghề chạm khắc gỗ. Điều kiện này là một sự thuận lợi cho khâu chạm trỗ các ô hộc trên những bộ rường nhà.
 
Trong số 30 ngôi nhà rường khảo sát được ở Phước Tích, có 8 nhà thờ họ và 24 nhà ở, dưới dạng nhà 3 gian 2 chái, và 1 gian 2 chái, được thiết kế chủ yếu theo lối chữ Đinh, trong đó, một số vẫn còn nguyên dạng. Hầu hết các ngôi nhà này được xây dựng vào thế kỷ XIX.
 
Những ngôi nhà rường hiện còn được phân bố đều trên địa bàn của các xóm trong làng:
 
*. Xóm Giữa (xóm Đình) gồm:   *. Xóm Cây Thị (xóm dưới) gồm:
 
1. Nhà ông Hồ Văn Tế                       1. Nhà ông Lê Trọng Phú
 
2. Nhà bà Trương Thị Thú                 2. Nhà ông Lương Thanh
 
                                                              Bạch
 
3. Nhà bà Hồ Thị Thanh Nga            3. Nhà bà Lương Trọng
 
                                                              Thị Vui
 
4. Nhà ông Trương Thanh Phong     4. Nhà bà Lê Thị Hoa
 
5. Nhà bà Lê Thị Phương                   5. Nhà bà Lương Thị Trảng   
 
6. Nhà ông Lương Thanh Hoàng
 
*. Xóm Lò (xóm trên) gồm:               *. Xóm Cừa gồm:
 
1. Nhà bà Lê Ngọc Thị Thí                1. Nhà ông Lê Trọng Đào
 
2. Nhà bà Trương Thanh Thị Hén    2. Nhà bà Đoàn Thị Nguyệt
 
3. Nhà ông Hồ Văn Hưng                  3. Nhà ông Lê Trọng Kiểm
 
*. Xóm cây Bàng (xóm Giữa) gồm:  4. Nhà ông Lê Trọng Kiêm
 
1. Nhà bà Lương Thanh Thị Loan    5. Nhà ông Lê Trọng Quân
 
2. Nhà ông Hồ Thanh Yên                 6. Nhà ông Đoàn Văn Tào
 
3. Nhà ông Trương Duy Thanh           
 
4. Nhà ông Trương Văn Huấn
 
[1]Theo hồi ức của ông Lê Trọng Sâm thì những năm 1945 về trước, trong làng có tới 92 ngôi nhà rường, trong đó có đến gần một nửa là nhà rường dạng ba gian hai chái.
 
(Theo "Từ Kẻ Độc đến Phước Tích chân dung ngôi làng gốm cổ bên dòng Ô Lâu", 2011)
http://langcophuoctich.org.vn
xem theo ngày